Davorjanka Paunović Zdenka – od Požarevca do ratnih godina uz Tita

Na današnji dan 1946. godine, u sanatorijumu na Golniku kod Kranja, preminula je Davorjanka Paunović – Zdenka, lična sekretarica Josipa Broza Tita i učesnica Narodnooslobodilačke borbe. Imala je samo 25 godina.

Rođena 1921. godine u Kučevu, detinjstvo i školovanje vezala je za Požarevac, gde se njena porodica ubrzo preselila. Tu je pohađala Svetosavsku osnovnu školu, današnju Osnovnu školu „Sveti Sava“. Još kao devojčica izdvajala se po ambiciji i rezultatima. Posebno je volela muziku i crtanje, ali i književnost – njeni pismeni radovi često su prevazilazili očekivanja za njene godine.

Nakon osnovne škole upisuje gimnaziju, gde se već kao učenica uključuje u revolucionarni pokret. Zajedno sa svojim rođakama, u gradu postaje deo grupe koju su nazivali „crvene devojke“. Njeno političko delovanje nije prolazilo nezapaženo – direktor gimnazije čak je došao kod njenog oca i upozorio da će biti izbačena iz škole ukoliko ne prekine sa tim aktivnostima. Porodica, međutim, nije odustala od nje – stali su uz svoju ćerku i pomagali joj, svesni rizika koje takav put nosi.

Politički uspon i ratne godine

Iz Požarevca odlazi u Beograd na studije, gde se njen angažman dodatno produbljuje. Već kao skojevka uključena je u rad partijskih i omladinskih organizacija, a ubrzo dobija i odgovornije zadatke. U Požarevcu je bila član Sreskog povereništva KPJ, zadužena za rad među ženama, a potom i angažovana u Okružnom komitetu SKOJ-a, dok u Beogradu postaje sekretar partijskog biroa na Filozofskom fakultetu. Zapažena kao razborita, pouzdana i odana, brzo dolazi u krug ljudi kojima se poveravaju najosetljiviji poslovi i zadaci od posebnog značaja.

Njene obaveze tada više nisu bile samo organizacione. Prenosila je poverljive materijale, održavala veze između partijskih struktura i putovala po zemlji izvršavajući zadatke koji su nosili veliki rizik. Početkom 1941. godine odlazi u Zagreb, gde upoznaje Josipa Broza Tita – susret koji će odrediti njen dalji život.

• Violina koja je preživela rat: Priča o Svetislavu Nikoliću iz Drmna

Ubrzo prelazi u ilegalnost pod imenom Zdenka. Od tog trenutka, pa sve do kraja rata, gotovo se ne odvaja od Tita. Najpre u okupiranom Beogradu, a zatim na oslobođenoj teritoriji, gde postaje njegova lična sekretarica i jedna od najbližih saradnica. Bila je uz njega tokom svih ključnih trenutaka – od Užica, preko velikih ofanziva, do završnice rata. Beležila je naređenja, organizovala svakodnevni rad i delila život sa ljudima koji su donosili najvažnije odluke tog vremena.

Zbog narušenog zdravlja 1944. godine odlazi na lečenje u Sovjetski Savez. Iako se delimično oporavila, nije dugo ostala van zemlje. Vraća se i nastavlja život uz Tita, najpre u Rumunskoj 15, a potom u Belom dvoru, gde pored poslova sekretarice preuzima i ulogu domaćice.

Sećanje koje traje

Početkom 1946. godine bolest se vraća. Ovoga puta nije bilo oporavka. Umrla je 1. maja u Golniku, u Sloveniji, sa svega 25 godina. Po sopstvenoj želji sahranjena je u krugu Dvorskog kompleksa na Dedinju.

Nekoliko godina kasnije, njena majka Bisenija pokušala je da posmrtne ostatke svoje ćerke prenese u Požarevac, na Staro groblje, gde su već bili sahranjeni članovi porodice, ali je njen zahtev odbijen uz obrazloženje da treba poštovati Davorjankinu poslednju želju.

U stanu u ulici Braničevski skver godinama su se čuvale uspomene na Zdenku. Zidovi su bili prekriveni fotografijama nje i Tita, a albumi ispunjeni slikama iz njenog detinjstva. Među sačuvanim stvarima bila su i Titova pisma. Tako su sačuvane uspomene na sedam godina koje je provela uz njega kao lični sekretar, u vremenu koje je obeležilo i njen život i jednu epohu.

Njeno ime danas nosi ulica u Požarevcu, a upisano je i na spomen-ploči poginulih profesora i đaka Požarevačke gimnazije, koja se nalazi na zgradi Osnovne škole „Dositej Obradović“, gde je nekada bila smeštena gimnazija.