Danas je Velika Gospojina: Praznik Uspenja Presvete Bogorodice

Srpska pravoslavna crkva i pravoslavni vernici danas obeležavaju Uspenje Presvete Bogorodice, u narodu poznato kao Velika Gospojina, jedan od najvećih hrišćanskih praznika posvećenih Bogorodici.

Praznik se obeležava 28. avgusta, odnosno 15. avgusta po julijanskom kalendaru, i posvećen je sećanju na zemaljsku smrt Presvete Bogorodice i, prema predanju, njeno uznesenje na nebo.

Uspenje Presvete Bogorodice spada među velike Bogorodičine praznike, a prethodi mu dvonedeljni Gospojinski post.

Prema predanju, Bogorodica je posle Hristovog raspeća živela kod Svetog Jovana Bogoslova u Jerusalimu. Izvori se razlikuju kada je reč o njenim godinama, pa se navodi da je živela 60, odnosno 72 godine.

Prikaz Uspenja zauzima važno mesto i u pravoslavnoj umetnosti. Ova scena česta je na zidovima pravoslavnih crkava i manastira, a jedna od najpoznatijih predstava Uspenja nalazi se u manastiru Sopoćani, zadužbini Nemanjića iz 13. veka.

Od vere do narodnih običaja

Velika Gospojina ima posebno mesto i u narodnoj tradiciji. Uz praznik su se vremenom razvijali običaji povezani sa ženama, majčinstvom, zdravljem, plodnošću, domaćinstvom i prirodom.

U narodu je Bogorodica posebno poštovana kao zaštitnica žena, majki i bolesnih, pa su se na ovaj dan u pojedinim krajevima žene pričešćivale, dok su bolesnici odlazili na izvore za koje se verovalo da imaju lekovitu moć.

Poseban značaj imao je i bosiljak, kome se u tradicionalnoj kulturi pripisivala zaštitna i lekovita uloga. Uz Veliku Gospojinu vezivalo se i branje različitih lekovitih trava.

Period između Velike i Male Gospojine u narodu je poznat kao međudnevnica. Smatralo se da je to pogodno vreme za sakupljanje plodova i lekovitog bilja, među kojima se pominju kičica, hajdučka trava, ugaslica i konjski bosiljak.

Etnolozi ukazuju da ove običaje ne treba posmatrati odvojeno, već kao deo tradicionalnog načina života u kojem su porodica, priroda, zdravlje i zajednica bili snažno povezani.

Praznik koji slave brojne porodice i crkve

Velika Gospojina je u mnogim porodicama krsna slava, a veliki broj crkava i manastira posvećen je upravo Uspenju Presvete Bogorodice.

Kao i za druge velike praznike koji su u crkvenom kalendaru označeni crvenim slovom, u narodu se i za Veliku Gospojinu vezuje običaj da se ne obavljaju teški kućni poslovi.

Praznik tako i danas, pored svog crkvenog značenja, čuva i veliki deo običaja koji su se kroz generacije prenosili u srpskom narodu.