Viminacijum – antički grad u blizini Požarevca i njegov značaj

Na svega nekoliko kilometara od Požarevca, na prostoru današnjeg Kostolca, nalaze se ostaci jednog od najznačajnijih antičkih gradova na tlu Srbije – Viminacijuma. Nekada moćan rimski vojni logor i grad, Viminacijum je tokom više vekova bio važno političko, vojno, privredno i kulturno središte rimskih provincija na Balkanu.

Prema dosadašnjim arheološkim istraživanjima, Viminacijum je osnovan u 1. veku nove ere kao stalni logor rimske VII Klaudijeve legije. Njegov položaj, na raskrsnici važnih rimskih puteva i u neposrednoj blizini Dunava, omogućio je brz razvoj naselja koje je ubrzo preraslo vojni karakter i dobilo odlike razvijenog urbanog centra.

Od vojnog logora do rimskog grada

Viminacijum se nalazio u okviru rimske provincije Gornje Mezije, a kasnije postaje i njena prestonica. U periodu najvećeg uspona, između 2. i 4. veka, grad je imao desetine hiljada stanovnika, razvijenu infrastrukturu i sve elemente tipičnog rimskog grada – forum, terme, amfiteatar, akvadukte, ulice, trgove i nekropole.

Poseban značaj Viminacijuma ogleda se u činjenici da je bio sedište rimske legije, ali i veliko civilno naselje koje se razvijalo uz vojni logor. Upravo taj spoj vojne i civilne strukture čini Viminacijum jedinstvenim primerom rimskog urbanizma na prostoru današnje Srbije.

Istoričari beleže da su u Viminacijumu boravili rimski carevi, a grad je imao i status kolonije, što je predstavljalo jedan od najviših urbanih i pravnih statusa u Rimskom carstvu.

Obim i značaj lokaliteta

Viminacijum je jedan od prostorno najvećih arheoloških lokaliteta u ovom delu Evrope. Ukupna površina antičkog grada, zajedno sa vojnim logorom, civilnim naseljem i nekropolama, prostirala se na više stotina hektara. Do danas je istražen samo manji deo lokaliteta, što govori o ogromnom arheološkom potencijalu koji ovaj prostor i dalje krije.

Posebno su značajne viminacijumske nekropole, koje spadaju među najveće istražene rimske nekropole u Evropi. Na ovom prostoru otkriveno je više od 14.000 grobova, sa bogatim grobnim prilozima – nakitom, keramikom, novcem, oružjem i predmetima svakodnevne upotrebe.

Zahvaljujući ovim nalazima, arheolozi su uspeli da rekonstruišu ne samo način sahranjivanja, već i društvenu strukturu, običaje, verovanja i ekonomske prilike stanovnika Viminacijuma. Posebnu pažnju stručne i šire javnosti privlače freskama oslikane grobnice, koje svedoče o visokom stepenu umetničke i duhovne kulture.

Stradanje i nestanak grada

Sudbina Viminacijuma neraskidivo je vezana za velike istorijske lomove kasne antike. Grad je više puta stradao tokom varvarskih upada, naročito u 5. i 6. veku, kada su ove prostore pogađale najezde Huna, Gota i Avara. Iako je u pojedinim periodima obnavljan, Viminacijum nikada nije uspeo da povrati nekadašnji značaj i vremenom je napušten.

Tokom narednih vekova njegovi ostaci bili su zatrpani zemljom, a pojedini delovi korišćeni su kao izvor građevinskog materijala, sve do početka sistematskih arheoloških istraživanja u 20. veku, kada je značaj lokaliteta ponovo prepoznat.

Viminacijum danas – arheološki park i naučni centar

Danas je Viminacijum jedan od najznačajnijih arheoloških parkova u Srbiji i regionu. Posetiocima su dostupni istraženi i prezentovani delovi antičkog grada – ostaci amfiteatra, terme, mauzoleja, delovi nekropola, kao i rekonstruisani objekti koji približavaju izgled rimskog grada i način života njegovih stanovnika.

U okviru lokaliteta nalazi se i Domus Scientiarum Viminacium, savremeni naučno-istraživački i edukativni centar, namenjen arheolozima, studentima i istraživačima iz zemlje i inostranstva. Na taj način, Viminacijum je postao mesto gde se istorija ne samo čuva i prikazuje, već i aktivno proučava.

Turistička dimenzija i značaj za region

Pored naučne i kulturne vrednosti, Viminacijum ima sve značajniju ulogu u razvoju kulturnog turizma. Kao jedan od najposećenijih arheoloških lokaliteta u Srbiji, privlači domaće i strane turiste, školske ekskurzije, istraživače i ljubitelje istorije.

Za Požarevac i širi region, Viminacijum predstavlja snažan razvojni potencijal – mesto koje povezuje kulturno nasleđe, obrazovanje i savremene turističke tokove, ali i doprinosi boljem razumevanju istorijskog identiteta ovog kraja.

Viminacijum nije samo arheološki lokalitet, već svedočanstvo o dugom kontinuitetu života na prostoru Braničevskog okruga. Njegovi ostaci govore o vremenu kada je ovaj kraj bio deo velikog Rimskog carstva, povezan sa Rimom, Mediteranom i tadašnjim svetom.

Upravo zato Viminacijum zauzima posebno mesto u istoriji Požarevca i Srbije – kao simbol dubokih istorijskih slojeva na kojima se razvijao današnji grad.